النفس الزكية

با دقت به درخواست شما، ترجمه متن با حفظ **تمامی علائم و نشان‌های ویکی مدیا (ویکیمتن)** به شرح زیر است:

---

نفس زکیه شخصیتی آخرالزمانی در فرجام‌شناسی شیعی است. طبق روایات شیعه، وی جوانی از خاندان **محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)** و از نسل **حسین (علیه‌السّلام)** است که نام اصلی او محمد بن حسن می‌باشد. از نفس زکیه به عنوان وزیر **مهدی (علیه‌السّلام)** هم یاد شده است. بر اساس روایات، وی پیش از ظهور مهدی میان رکن و **مقام ابراهیم** در **مسجدالحرام** کشته می‌شود. گفته‌شده که بین کشته‌شدن او و قیام مهدی بیش از چهارده یا پانزده شب فاصله نخواهد بود.

قتل نفس زکیه

نفس زکیه مانند **سفیانی** دو تاست. یکی در پشت **کوفه** با ۷۰ تن از یارانش کشته می‌شود و دیگری که جزو یکی از ۵ نشانه‌ی حتمی ظهور امام دوازدهم **شیعیان** است، هنگام دعوت مردم دنیا به مهدی موعود بین رکن و مقام در **مسجدالحرام** کشته می‌شود. امام شیعیان پس از کشته شدن او خروج یا ظهور می‌کند. نفس زکیه از فرزندان پیامبر مسلمانان محمد بن عبدالله است و عده‌ای نام او را محمد یا محمد بن حسن می‌دانند. قتل نَفسِ زَکیّه به معنای کشته شدن نفس پاک، یکی از نشانه‌های ظهور مهدی در روایات شیعیان است. در برخی روایات به حتمی بودن آن تصریح شده است.

قطعی بودن این نشانه

در حدیثی از امام صادق این حادثه در کنار چهار نشانه دیگر (صیحه آسمانی، خروج سفیانی، خروج یمانی، خسف بیداء) به عنوان علائم حتمی منجی بیان شده است: «مِنَ الْمَحْتُومِ الَّذِی لَا بُدَّ أَنْ یکونَ قَبْلَ قِیامِ الْقَائِمِ خُرُوجُ السُّفْیانِی وَ خَسْفٌ بِالْبَیدَاءِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکیةِ وَ الْمُنَادِی مِنَ السَّمَاءِ»؛ از نشانه‌های حتمی که ناگزیر پیش از قیام **قائم (علیه‌السّلام)** خواهد بود، خروج سفیانی و فرورفتن در سرزمین بیداء و کشته شدن نفس زکیه و منادی از آسمان است.

زمان این حادثه

در اعتقادات شیعه، پس از ظهور **امام مهدی (علیه‌السّلام)** وی فردی از یارانش را نزد اهل مکه می‌فرستد تا آنها را به پذیرش قیامش دعوت کند. وقتی او شروع به صحبت می‌کند مردم مکه بر او هجوم آورده و او را سر می‌برند: «یقول القائم لاصحابه یا قوم ان اهل مکة لایریدوننی ولکنی مرسل الهیم لاحتج علیهم بما ینبغی لمثلی ان یحتج علیهم فیدعو رجلا من اصحابه فیقول له امض الی اهل مکة فقل یا اهل مکة انا رسول فلان الیکم و هو یقول لکم انا اهل بیت الرحمة و معدن الرسالة و الخلافة ... فاذا تکلم الفتی بهذا الکلام اتوا الیه فذبحوه بین الرکن و المقام و هی النفس الزکیة». کشته شدن نفس زکیه پس از ظهور و ۱۵ روز قبل از قیام امام مهدی خواهد بود. شیخ صدوق با ذکر سند از امام صادق نقل کرده است: «بین قیام قائم آل محمد و کشته شدن نفس زکیه تنها پانزده شب فاصله خواهد بود. لَیسَ بَینَ قِیامِ قَائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بَینَ قَتْلِ النَّفْسِ الزَّکیةِ إِلَّا خَمْسَ عَشْرَةَ لَیلَةً». در حدیثی از امام باقر، مکان این قتل در مسجد‌الحرام دانسته شده است: «وَ قُتِلَ غُلَامٌ مِنَ آلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه وآله بَینَ الرُّکنِ وَ الْمَقَامِ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ النَّفْسُ الزَّکیةُ…»؛ و جوانی از آل محمّد که نامش محمّد بن حسن یا نفس زکیه است بین رکن و مقام کشته شود.

شخصیت

«نفس زَکیّه» (انسان پاک) شخصی است که در روایات، انسانی صالح و باتقوا معرفی و قتل او از نشانه‌های ظهور دانسته شده است. بر پایه روایات، او از نسل امام حسین (ع) و نامش محمد بن حسن است. نفس زکیه از یاران امام مهدی (عجّل الله فرجه) است که او را برای هدایت مردم مکه می‌فرستد. امام مهدی خطاب به یارانش می‌گوید: «اهل مکه مرا نمی‌خواهند، اما من کسی را به سوی آنها می‌فرستم تا حجت بر آنان تمام شود.» هنگامی که نفس زکیه خود را معرفی می‌کند که نماینده حضرت مهدی است، مردم بر او هجوم آورده و بین رکن و مقام سرش را می‌برند.

نشانه حتمی ظهور

امام صادق (ع) می‌فرماید: «قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاءِ؛ پیش از قیام قائم، پنج نشانه خواهد بود که همگی از علائم حتمی ظهور است: یمانی، سفیانی، صیحه آسمانی، کشتن نفس زکیه و فرو رفتن زمین در بَیداء.» بنا بر روایتی از امام صادق (ع)، قتل نفس زکیه در کنار صیحه آسمانی، خروج سفیانی، خروج یمانی و خسف بیداء یکی از نشانه‌های حتمی ظهور است. در کمال‌الدین از امام صادق (ع) روایت شده است که بین قیام قائم آل محمّد و کشتن نفس زکیه پانزده شب فاصله خواهد بود. در حدیثی از امام باقر (ع)، مکان قتل او در مسجدالحرام بین رکن و مقام ابراهیم خواهد بود. ملاصالح مازندرانی شارح کتاب الکافی در شرح حدیثی از علائم ظهور احتمال داده که نفس زکیه همان سید حسنی است که او هم یکی از علائم ظهور دانسته می‌شود. دلیل این سخن، روایتی است که از قتل حسنی به دست مردم مکه و فرستادن سرش برای سفیانی در آستانه ظهور امام مهدی خبر می‌دهد.

تطبیقات تاریخی

به‌گزارش منابع تاریخی، برخی از طرف‌داران محمد بن عبدالله محض (درگذشت ۱۴۵ق) معتقد بودند که او نفس زکیه است. پس از شهادت یحیی بن زید، با او که ملقب به نفس زکیه شده بود، به عنوان مهدی بیعت شد. او در سال ۱۴۵ق برضد منصور عباسی قیام کرد و در منطقه اَحجار الزیت در نزدیکی **مدینه**، کشته شد. در برخی روایات هم از قتل دو نفس زکیه یاد شده که یکی در مکه و دیگری به همراه هفتاد تن در پشت کوفه (نجف) روی می‌دهد. کورانی در کتاب عصرالظهور احتمال داده که سید محمدباقر صدر (شهادت ۱۳۵۹ش) نفس زکیه‌ای است که بنا بر روایات پشت کوفه به شهادت می‌رسد.

قیام نفس زکیه

قیام محمد نفس زکیه در سال ۱۴۵ هجری (۷۶۲–۷۶۳ میلادی) علیه **منصور دوانیقی** خلیفه عباسی رخ داد و در همان سال نیز سرکوب شد و محمد فرزند عبدالله بن حسن مثنی ملقب به نفس زکیه کشته شد. این قیام توسط بنی‌حسن از خاندان علی (ع) شکل گرفت. محمد در **مدینه** و برادرش ابراهیم در **البصرة** بپاخاستند. محمد تنها دو هفته پس از قیام توسط منصور سرکوب و کشته شد. ابراهیم هم سه ماه پس از آن در باخمرا شکست خورد و کشته شد. سرکوب این قیام به تثبیت موقعیت عباسیان کمک کرد. در اواخر خلافت امویان، **بنی هاشم** من ضمنهم ابراهیم بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس، منصور دوانیقی، صالح بن علی، عبدالله بن حسن مثنی، پسران او محمد و ابراهیم و نیز محمد بن عبدالله بن عمرو بن عثمان برای تعیین رهبری به منظور قیام علیه **بنی‌أمیة** گرد آمدند. عبدالله بن حسن مثنی، فرزندش محمد ملقب به نفس زکیه را که به تقوا شهره بود پیش انداخت و از حاضران خواست تا به‌عنوان مهدی با وی بیعت کنند. حاضران من ضمنهم بنی عباس شامل منصور دوانیقی نیز با او بیعت کردند. امام جعفر بن محمد صادق با این کار مخالفت کرد و گفت وی مهدی نیست. به نوشته **البلاذري** و برخی دیگر امام صادق پیش‌گویی کرد که خلافت به بنی‌عباس می‌رسد و بنا‌بر برخی روایات گفت که منصور دو پسر عبدالله بن حسن را خواهد کشت. اما عبدالله نپذیرفت و گفت که جعفر به خاطر حسادت بر فرزند وی چنین می‌گوید. در زمان خلافت مروان دوم، وقتی که داعیان عباسی در **خراسان** بزرگ برای ابراهیم امام از مردم بیعت گرفتند، بنی عباس از **العلویین** جدا شدند. محمد به کثرت زهد و عبادت و **فقه** و دانایی معروف بود. او نامزد جمعی از بنی‌هاشم برای **الخلافة** پس از امویان بود ولی با پیشی‌گرفتن بنی‌عباس به چنین مقامی نرسید. اما با آغاز حکومت عباسیان، حمایت عمومی در میان مردم و حتی دانشمندان و اهل **حدیث** برای او به وجود آمد. محمد در سال ۱۴۵ هـ.ق خروج کرد و با دویست و پنجاه نفر وارد مدینه شد و مردم به فتوای **مالك بن أنس** با وی بیعت کردند. منصور او را ابتدا دعوت به صلح کرد، اما محمد نپذیرفت و با عده‌ای کمی از یارانش که هنوز بر بیعت خود پایدار بودند به نبرد سپاه خلیفه رفت شکست خورد و مقتول گردید.

منابع

1. الکورانی العاملی، الشیخ علی؛ معجم أحادیث الإمام المهدی (ع)، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۱ ق.
2. کمال الدین و تمام النعمة، محمد بن علی الصدوق، الأول، بیروت، الأعلمی، ۱۴۱۲ ق.
3. بحار الأنوار، العلامة المجلسی، مؤسسة الوفاء، بیروت، الطبعة الثانية، ۱۴۰۳ ق.
4. کتاب الغیبة، محمد بن إبراهیم النعمانی، به کوشش علی أکبر الغفاری، تهران، مکتبة الصدوق، [بی تا].
5. تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود العیاشی، به کوشش رسولی محلاتی، تهران، المکتبة العلمیة الإسلامیة [بی تا].
6. أبو الفرج الإصفهاني، علی بن الحسین، مقاتل الطالبیین، تحقیق سید أحمد صقر، بیروت، دار المعرفة، [بی تا].
7. سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود، الطبعة الثانية، ۱۳۸۸ ش.
8. الشیخ الصدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، تصحیح علی‌أکبر الغفاری، تهران، الإسلامیة، الطبعة الثانية، ۱۳۹۵ ق.
9. العلامة المجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، الطبعة الثانية، ۱۴۰۳ ق.
10. العیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح رسولي محلّاتي، تهران، المطبعة العلمیة الإسلامیة، ۱۳۹۰ ق.
11. الکوراني، علي، عصر الظهور، مرکز النشر مکتب الإعلام الإسلامي، الطبعة الأولى، ۱۴۰۸ ق.
12. المازندراني، ملامحمدصالح بن أحمد، شرح الکافي الأصول و الروضة، تصحیح أبو الحسن الشعراني، تهران، المکتبة الإسلامیة، ۱۳۸۲ ق.
13. محمدي الري‌شهري، محمد، دانشنامه الإمام المهدي (عجل الله)، قم، دار‌الحدیث، ۱۳۹۳ ش.
14. النعماني، محمد بن إبراهیم، الغیبة، تصحیح علي‌أکبر الغفاري، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ ق.